«A universidade está nunha caída estrepitosa»

Afirma que a evolución desta institución derivou en que se está a gobernar ao servizo do profesorado

No momento máis oportuno. Así chega o novo libro do catedrático de Historia Antiga da USC José Carlos Bermejo, La fábrica de la ignorancia: La universidad del «como si», que critica a actual situación das universidades, sobre todo el clave de goberno. De feito, o seu prólogo deixa claro que o proceso de desenvolvemento das institucións universitarias é practicamente irreformable, e quedan «secuestradas por parte de sus profesores y de su personal administrativo». Todo, a un meses dun proceso electoral para o que xa se postulan un total de 12 posibles candidatos a reitor. Onte, o libro presentouse na Facultade de Ciencias da Educación, un acto que derivou finalmente nun debate sobre o actual estado da Universidade moderado polo profesor Alfonso García Tobío.

-¿Como xorde a idea de escribir un libro que critica tan duramente o sistema universitario?

-A idea deriva doutro libro que escribín antes, La aurora de los enanos. Repásase a evolución histórica da universidade dende o franquismo, como foi mellorando en recursos e medios ata chegar á situación actual de caída co proceso Bolonia, a investigación ou o mercado.

-Os gobernantes louvan a adaptación ao Espazo Europeo de Educación Superior.

-O Plan Bolonia non é máis que unha adaptación de módulos de créditos. O discurso que se fai é baleiro, como o dos políticos actuais. Fálase de mellorar a docencia e a investigación, pero non se poñen medios para levalo a cabo. Só hai unha diferenza entre a palabra e o que se fai logo, que non ten nada que ver.

-Tampouco está de acordo co modelo investigador vixente na actualidade.

-Chegouse a un sistema no que só conta o número de traballos que se publican, sen atender á súa calidade e así financiar a todos.

-¿Pódese frear a caída da universidade da que fala no libro?

-Hai que cambiar os gobernantes políticos da universidade, porque estamos ante un proceso de caída estrepitoso. Ao final, vaise levar a cabo unha reconversión industrial da universidade, porque o que non ten sentido é ter varias facultades de Química ou de Historia e que estean baleiras de alumnos. Non se poden levar a cabo iniciativas e gobernar só ao servizo dos profesores universitarios e non en beneficio de todos.

-Tamén se fala de que a universidade deixou de ser unha institución que educaba para a vida para converterse nunha máquina de facer títulos.

-É certo, trátase do discurso das competencias. Esa evolución só levou a empobrecer o ensino dos estudantes. A actual formulación da universidade é irreal nun país onde non hai correlación entre o número de estudantes e os postos de traballo que os agardan. En Historia, poucos son os que rematan traballando en algo que ten relación coa súa carreira.

-¿A solución logo é comezar a limitar o acceso á universidade?

-A solución pasa por racionalizar o número de alumnos de cada titulación e cambiar os modos nos que se está a gobernar.

Nova tirada de aquí

«A sociedade civil ten que decidir se o galego morre ou é unha lingua de primeira»

Henrique Monteagudo. Sociolingüista

O sociolingüista e secretario do Consello da Cultura Galega, Henrique Monteagudo, apela á sociedade civil para decidir se o idioma morre ou se é unha lingua de primeira. Onte presentou na Biblioteca Ánxel Casal o libro As razóns do galego. Apelo á cidadanía , editado por Galaxia.

-¿Que aborda nesta obra?

-Reúne intervencións públicas e artigos publicados en distintos medios de comunicación nos últimos tres anos, cos que se pode seguir a polémica arredor da lingua, sobre todo a cuestión da suposta imposición do galego e a política adoptada polo actual goberno da Xunta.

-¿Faino como sociolingüista?

-Non deixo de ser sociolingüista, pero están pensados e escritos para o gran público, porque necesitamos dirixirnos e chegar ás capas máis amplas da sociedade galega para que a cuestión non quede nas mans dos políticos nin decidan por nós.

-¿Cualifica a situación?

-Explico por que me decidín a escribir o libro. O galego está nun dos momentos máis críticos, porque o peor é dar pasos atrás cando se tiña avanzado. Sosteño que sociedade civil ten que decidir se o mete nun baúl para que morra, ou situalo no sitio que lle corresponde, en igualdade co castelán.

-¿Con manifestacións?

-Non só con manifestacións. O importante é que haxa reacción social, que a sociedade civil adopte un papel activo, ten que sentir que o problema de galego como algo propio.

Nova tirada de aquí

'A política lingüística do bipartito foi continuísta'

Horacio Vixande. Henrique Monteagudo (Muros, 1959), profesor da Universidade de Santiago, recoñecido sociolingüista e secretario do Consello da Cultura Galega, analiza nesta entrevista o balance da política lingüística do goberno bipartito e alerta da necesidade do nacionalismo de variar a súa estratexia sobre o idioma nun contexto en que o castelán está instalado en amplas capas urbanas.

Xusto antes das eleccións, o Consello da Cultura difundiu un informe moi crítico coa normalización lingüística, tanto se recuou no período do bipartito?

O informe falaba sobre todo da área da Secretaría Xeral de Política Lingüística, non do actual goberno en funcións. O bipartito elevou a Dirección Xeral de Política Lingüística ao rango de Secretaría Xeral e trasladouna de Educación á Presidencia da Xunta. Ese salto cualitativo non se traduciu no aumento da capacidade política e seguiu unha liña continuísta con algúns defectos graves coma a falta de diálogo, de asesoramento e de impulso político. E ao ser de maior rango que antes, os erros agrandáronse. A persoa que estivo á fronte [Marisol López] carece de capacidade técnica e demostrou unha prepotencia inaudita. Creou un Observatorio da Lingua, cunha dotación de 300.000 euros, pero outorgoullo a unha empresa privada que se usou como ariete propagandístico. Tampouco asesorou ben á Consellaría de Educación.

Todo foi tan mal?

Non. Déronse pasos positivos en Vicepresidencia, en Turismo coa cuestión dos topónimos, en Educación..., aínda que sen coordinación. No pacto de goberno a lingua aparece como unha política de goberno compartida. Creouse unha Comisión de Seguimento, pero só unha persoa se mantivo durante todo o mandato.

Enumere os aspectos positivos.

Na Secretaría Xeral non foi todo negro. Organizou ben as certificacións e títulos de competencia en galego. Houbo persoal cualificado e déronse algúns pasos nos lectorados de galego. Pero o máis positivo estivo noutras áreas. As Galescolas, con independencia do nome, foron moi positivas no uso do galego, a lingua apareceu no mesmo momento de concepción do proxecto, non foi algo que se pegou despois. Tamén o contido do Decreto do galego no ensino foi positivo, pero só o contido, fallou todo o que é o acompañamento. Non se pode facer o que facía o PP, publicar normas e aí te quedas. Hai que implicar os pais, comunicarse co alumnado e profesorado, dotar de material didáctico, contemplar a reciclaxe profesional... Había iniciativas previstas, en parte torpedeadas por persoal situado por debaixo da conselleira de Educación, e noutra parte pola vertixe do presidente, que colleu medo co discurso da "imposición".

Entón Touriño é en parte responsábel.

Presidía o goberno. É revelador o que dixo en campaña de que non toleraría a imposición. Ou era un lapso polo que asumía o discurso do PP, ou pretendía atacar o BNG desautorizándose a si mesmo.

Perda de falantes.

Nos últimos trinta anos, o galego ampliou os espazos pero diminuíu o número de falantes. Ten visos de deterse esta perda de usuarios?

Se falamos dos datos que vén de rescatar a Mesa, porque son da Academia, teño moitas prevencións. En 2003, no Consello da Cultura fixemos un estudo, apoiado nunha enquisa do Instituto Galego de Estatística, que recollía datos comparábeis con outro estudo de 1992. Os datos da Academia non son comparábeis con ningúns porque empregan un universo de persoas consultadas que é diferente. En calquera caso, ese estudo que agora menciona a Mesa sinala que en 12 anos o galego pasou de ser a lingua inicial do 60% da xente a ser o idioma inicial do 20%. A lingua inicial é un factor que non cambia en toda a vida das persoas, tes unha lingua inicial dende que naces até que morres, como puido descender tanto? Morreu o 40% da xente en doce anos? É un disparate e unha mensaxe catastrofista. Non se pode estar enterrando o galego todos os anos. Xa o pai Sarmiento no século XVIII agoiraba a inminente morte do galego.

Vostedes como o ven?

En 2006, cando presentamos o noso estudo, dixemos que había un descenso do galego como lingua inicial, pero do 0,6%. É un efecto estatístico debido á evolución vexetativa da poboación: morren os vellos.

Iso tamén é negativo.

Pero menos. Ademais, hai certa freada no proceso de substitución porque se detivo a interrupción na transmisión da lingua. Agora os pais xa lle falan galego aos fillos. De todos os xeitos, en dúas ou tres décadas, o galego será minoritario, isto debería levar a unha reflexión ao nacionalismo, reflexión que vin na famosa carta de Quintana despois de perder as eleccións, pero non na posterior da Executiva do BNG.

Un instrumento moi útil para deter o proceso ou retardalo é o prometido Consorcio para a normalización, que prevía o bipartito e que está recollido no Plano Xeral de Normalización. Sabe a que se debe que non se constituíse?

Ese é outro exemplo do goberno que tivemos. A súa creación propúxoa o PSOE e foi aprobada por unanimidade no Parlamento. Tivo unha reserva de orzamento pero non foi adiante porque desde a Presidencia parouse coa desculpa de non crear outro “chiringuito coma os do BNG”. A realidade foi o pánico de Touriño despois da famosa conferencia de empresarios contra o galego e de iniciar a axitación Galicia Bilingüe. Unha vez que se lanza unha política, se o goberno a paraliza... imos aviados.

Teñen esperanzas de que se cre nos próximos catro anos?

Con esa fórmula ou con outra, teño esperanza de que alguén se tome en serio a política lingüística, pero necesítanse instrumentos, unha entidade coordinadora, que proxecte o idioma, que facilite estudos, que apoie iniciativas económicas... e que teña efecto real. Será este goberno?

Outra sociedade.

E pensa que hoxe estamos ante unha sociedade bilingüe e que compre outra estratexia?

O nacionalismo ten que reflexionar sobre a lingua porque a que fai está baseada na de hai 30 anos, cando o galego era a lingua maioritaria e a perspectiva do monolingüismo era posíbel. Hoxe o castelán está moi introducido nas cidades. Amplos sectores están instalados en el e non se senten culpábeis. Por que habían de estalo? Son sectores urbanos que en tempos apoiaron o nacionalismo. As perspectivas de futuro son distintas. Non imos conseguir unha Galiza monolingüe en unha xeración. Se non rebaixamos o discurso e os obxectivos a curto prazo, non imos a ningures. Iso pode facerse e avanzar, pero hai que poñer máis atención en como se fai, precisamos novos instrumentos e estratexias de cambio.

Á marxe da cuestión da "imposición da lingua", Feixóo prometeu a promoción do galego, ten neste campo posibilidades de actuar?

A miña impresión é que levaba un discurso pensado en clave de oposición. A vitoria foi inesperada. Agora vese no goberno e decátase de que todo é máis complexo. Algunhas promesas súas como a separación por linguas nos colexios son irrealizábeis. Abrirá un período de reflexión. Espero que busque o consenso, a maneira de non dar marcha atrás. Sería moito pedir medidas de impulso.

O Consello reclama o 0,3% do orzamento da Xunta para a política lingüística, non teme que eses cartos rematen en financiar actividades que nada teñen que ver co idioma e que nin sequera o empregan?

Iso xa pasa con menos do 0,3% desde hai tempo. Hai gastos irracionais, subvencións para festexos ou a medios de comunicación que desprezan o galego...

Reunión con Feixóo.

Xa sei que Feixóo non desvelou as liñas xerais en materia de lingua, mais vostedes reuníronse con el. Apuntáronlle as contradicións que ven no seu discurso?

Foi unha conversa informal e reservada. Veu oír falar. O tema foi o galego. O primeiro que lle preguntamos foi se ía tocar a Lei de Normalización Lingüística, era unha cuestión importante para comezar a conversa. Dixo que non a ía tocar. As nosas reflexións foron que non hai que usar o galego como arma partidaria, que hai que buscar o consenso en función da lei e de que o galego é a lingua propia de Galiza. Insistimos en que non debía dar pasos atrás. Falamos de que é un tema vidroso e de que precisa un asesoramento técnico que lle ofrecemos. Reafirmou o argumento da liberdade individual, pero escoitounos con moito respecto e deu a impresión de que ía reflexionar. Decátase da complexidade e evitará medidas precipitadas.

Desde a oposición, que estratexia debería levar o nacionalismo sobre a lingua?

Digo isto con cautela. Hai a opción de usar o tema como o fixo o PP; ao mellor ten rendemento político. Pero como estudoso e membro do Consello penso que sería bo reconducir a situación. Cando estoupou o rebumbio, moitos cargos públicos do nacionalismo dixeron que non había que crear un conflito onde non o había, é dicir, abandonaron a teoría do conflito. Hoxe sería bo reconducir, con vixilancia, buscando o acordo antes que a confrontación.

Entrevista tirada de aquí

"Universidade Aberta non rompe o pacto, é o reitor quen o incumpre"

Elías Torres, ex vicerreitor de Cultura, explica as razóns que levaron os membros da corrente nacionalista a dimitir en bloque, a pouco máis dun ano das eleccións.

Este luns, os catro integrantes do colectivo Universidade Aberta (UA, afín ao nacionalismo) que formaban parte do equipo de goberno da USC anunciaron que abandonan os seus cargos de vicerreitores. Unha semana antes fixérao o tamén membro de UA e segundo do Consello de Goberno, o vicerreitor de relacións institucionais Lourenzo Fernández Prieto.

Precisamente, a negativa do reitor Senén Barro (da corrente Plataforma Universitaria Progresista, PUP, afín ao PSOE) a o substituír desencadeou a última dimisión en bloque e o consecuente final do goberno de coalición -do que tamén forma parte con dous representantes Converxencia Universitaria (conservadores)- a pouco máis dun ano das eleccións.

En palabras do dimisionario vicerreitor de Cultura, Elías Torres, foi "a pinga que desborda o copo". Mais o desencontro, de fondo nalgúns temas, viña de antes.

Vieiros: Por que se produce a dimisión?
Elías Torres: É un episodio que culmina unha longa serie. Fernández Prieto dimite para articular unha candidatura. Isto non quere dicir que a vaia encabezar, nin sequera que forme parte dela. Mais o reitor non accede á súa substitución.

Por que?
Non o fai por presións da PUP, que considera que a dimisión de Fernández Prieto supón unha rotura do pacto de goberno. Mais o pacto non fala disto: tempo atrás foron vicerreitores do PUP os que dimitiron, e foron substituídos, e os membros de UA nin sequera nos pronunciamos. O que si está no acordo é que a representación das correntes debe estar equilibrada.

Os críticos con UA falan dunha actitude exclusivamente electoralista de cara a se posicionar para os comicios do ano que vén...
A universidade ten tempos diferentes que outros ámbitos. En calquera caso é lexítimo posicionarse. Precisamente, a dimisión de Fernández Prieto para articular unha candidatura -que insisto, non ten por que liderar nin formar parte dela- prodúcese para evitar suspicacias. O reitor non pode repetir porque esgota os dous mandatos. Nós o que procurábamos era un proceso de transición calmado e transparente.

E non hai unha intención por parte de UA de se desmarcar da acción de goberno destes anos, cualificada dende sectores como 'fallida', de cara ás eleccións...?
Ao contrario. Nós ofrecíamoslle ao reitor unha continuidade, unha estabilidade. En calquera caso, os membros de UA saen do goberno cun gran capital.

A valoración destes anos de goberno é positiva entón?
Hai luces e sombras. Falta cultura de pacto e encontro. Hai tentacións de monopolio. Nós somos un colectivo de PDIs (Persoal Docente e Investigador) que aspiramos a non excluír ninguén, a procurar a excelencia na universidade. As críticas fixéronse sempre primeiro no seo de goberno antes de as facer públicas.

Boloña é un dos puntos negros...
Temos discrepancias no modo de facer a adaptación, mais é un tema controvertido que precisaría dunha análise máis pausada.

E o plan de financiamento das universidades?
Sen dúbida é un dos grandes calcañares de Aquiles. Houbo un incumprimento grave da Xunta. Mais apartamos as diferenzas e puxémonos ao lado do reitor.

Ten visos de solución?
Está por ver a proposta do novo Goberno. Nós defendemos un financiamento estábel que permita colocar a USC e o resto de universidades galegas nos postos que lles corresponden, que lles asegure aos estudantes o acceso ao ensino, e facilite unha investigación de calidade.

Nova tirada de aquí